Odpowiedzi Na Pytania Egzaminacyjne

Dzięki uprzejmości studentom II roku:).

Pytania na ćwiczeniach:

1. Co to jest kultura?
2. Co oznacza pojęcie funcji normatywnej i dyrektywalnej?
3. Jakie wyróżniamy sfery kultury?
4. Jakie wartości są praktyczne, a jakie ostateczne?
5. Co to jest światopogląd?
6. Co to jest socjalizacja?
7. Co to jest rola społeczna?
8. Czym jest interakcja wg Goffmana?
9. Czym charakteryzują się koncepcje antynaturalistyczne?
10. Czym jest fizykalizm?
11. Jakie są podstawowe funkcje kultury?
12. 5 perspektyw Goffmana
13. Co jest punktem wyjscia dla perspektywy dramaturgicznej?
14. Jaką rolę pełni rytualizacja wg Goffmana?
15. Relacja jednostka - społeczeństwo wg goffmana, Homansa i Meada.
16. Czym jest stygmatyzacja?
17. Co to jest przestrzeń społeczna?
18. 2 poziomy moralności [kulturowy i ponadkulturowy]
19. [Homans] - koncepcja komunikacji społecznej jako wymiany
20. Czym jest transakcja?
21. Pioerwotne zachowania społeczne
22. Wymiana [nagroda lub kara]
23. Co jest powszechnikiem kulturowym?
24. Inspiracje Homansa
25. Skąd nadzieja na wzajemność?
26. Dlaczego ta koncepcja jest naturalistyczna?
27. Co zakładał interakcjonizm?
28. Cechy koncepcji Meada
29. Co jest istotą społecznego behawioryzmu?
30. Zwierzę a człowiek [genotyp człowieka nie warunkuje jego miejsca w hierarchii społecznej]
31. 2 fazy rozwoju
32. Co to jest Lebenswelt?
33. Co to jest System?
35. Co to jest intersubiektywność?
36. Koncepcja prawdy Habermasa [konsensualna; prwada polega na powszechnym uznaniu zdania za prawdziwe]
37. Odejście od wizji marksowskiej emancypacji [Marks - rewolucja; Habermas - język i komunikacja]
38. 2 - poziomowa charakterystyka działań [BARDZO WAŻNE!!!]
39. 3 typy wzorców interpretacji
40. Reprodukcja świata życia.
41. Problem społeczeństw
42. Na czym polega kolonizacja lebensweltu przez System?
43. koncepcja znaku wg Peirce'a
44. Performatywy Austina
45. Kiedy zdania są niefortunne?
46. Formy performatywu [podstawowa i otwarta]
47. Co decyduje o trudności odróżnienia performatywu od konstatacji?
48. Jaka trudność wynika z nieostrej granicy między performatywem a konstatacją?
49. Co to jest illokucja?
50. Co znaczy słowo WIEM dla Austina
51. Lokucja, illokucja, perlokucja
52. 3 paradygmaty
53. Istota paradygmatu komunikacyjnego
54. 3 funkcje języka
55. Fundamentalizm
56. Na czym polega fundamentalizm Apla?
57. Co to jest sprzeczność performatywna?
59. Dwoista struktura języka
60. Jaka jest możliwa nowa racjonalność?
61. Na czym oparł logikę Arystoteles?
62. komu zawdzięczamy nową koncepcję języka?
63. Peirce
64. Języki sztuczne a naturalne
65. Znak wg Peirce'a
66. Peirce a de Saussure

Odpowiedzi

1. Definicja kultury

Kultura – system przekonań normatywno-dyrektywalnych, powszechnie respektowanych w danej wspólnocie i regulujących wszystkie działania członków tej wspólnoty

CO?
Funkcja normatywna wyznacza wartości, które mają być realizowane (należy dążyć do zbawienia , być patriotą itp.)

JAK?
Funkcja dyrektywalna prezentuje sposób realizacji tych wartości

2. Podziały kultury:

· OGÓLNY
a) techniczno-użytkowa (cywilizacja) – działania, których efektywność nie zależy od tego, czy człon dyrektywalny jest respektowany w całej wspólnocie
b) symboliczna – działania, których efektywność zależy od tego, czy człon dyrektywalny jest respektowany

· ZE WZGLĘDU NA WARTOŚCI

a) sfera wartości uchwytnych praktycznie - cywilizacja (dobra materialne)
b) sfera wartości symbolicznych:
i. wartości mające charakter komunikacyjny (manifestowanie uczuć, osobowości, rozumienie i interpretacje (obyczaj, język, sztuka, nauka)
ii. wartości ostateczne (światopoglądowa część kultury) – magia, religia, świecka metafizyka
3. Światopogląd – zbiór przekonań ostatecznych, nieinstrumentalnych (jest jałowy technicznie)
Paradygmat – w filozofii nauki oznacza stawianie problemów i rozwiązań, jest to dominujący w społeczności naukowej obraz rzeczywistości (termin wprowadzony przez Thomasa Kuhna w „Strukturze rewolucji naukowych”
Socjalizacja – przekształcenie jednostki z biologicznej w społeczną
Rola społeczna – zespół obowiązków, jakie należy spełnić, aby uzyskać akceptację wspólnoty
Interakcja – proces obejmujący wysyłanie gestów, interpretowanie ich i opracowywanie reakcji na nie
4. Funkcje kultury:
- REGULACYJNA (reguluje działania jednostek i zapewnia przewidywalność ich zachowań)
- IDENTYFIKACYJNA (nadaje jednostkom tożsamość i kształtuje ich osobowość)
- OBIEKTYWIZUJĄCA (wyposaża nas w pojęcie świata obiektywnego)
IRVING GOFFMAN (1922 – 1982)
Podział świata jednostki na Scenę i Kulisy. Jednostka wchodzi na Scenę w momencie spotkania drugiej jednostki. Kulisy to sytuacje, w których jednostka jest sama. Z perspektywy psychologii jednostka może odgrywać występy – jednostka nie zachowuje się naturalnie
Koncepcja występów pochodzi od Siegmunda Freuda – natręctwa, praktyki religijne. Zdaniem Freuda jednostka gra nawet przed samym sobą.
Bez kulis jednostka załamałaby się, scena zaś umożliwia utrzymanie ładu społecznego
Rytualizacja integruje
Fasada – stała i niezmienna dekoracja + rekwizyty. Jest ona wybierana ze skończonego zbioru wzorców zachowań. Tworzy podmiotowość jednostki. Bez niej zachowanie jednostki byłoby niespójne i chaotyczne (społeczny determinizm). Tym samym Goffman niemal całkowicie neguje oryginalność i kreatywność (można tylko zestawiać ze sobą rzadziej dobierane elementy, nigdy nie tworzy się wzorców zachowań od zera).
„JA” jest produktem społecznym
Spontaniczne tworzenie jednostki prowadzi do jej alienacji
Uwarunkowania społeczne i psychiczne – gramy rolę, tworzymy fasadę, musimy kontrolować ciało, które zdradza nasze rzeczywiste intencje
Moralność – ważne nie intencje, ale skutki
2 poziomy moralności:
a) na poziomie społecznym
b) odwołująca się do natury ludzkiej
Goffman nie pisze o tym jak jest, tylko o tym jak bywa.
GEORGE HOMANS (1910 - 1989)
Homans twierdził, że kultura ani społeczeństwo nie są bytami niezależnymi, są zjawiskami wtórnymi. Jednostki podporządkowują się im wyłącznie wtedy, gdy normy i wartości im odpowiadają. Tym samym stanowisko Homansa jest przeciwne do stanowiska Goffmana – u tego drugiego to społeczeństwo było pierwotne, jednostki zaś wtórne.
Definicja wymiany – aktywność, w której z dwojga zwierząt (organizmów) każde nagradza lub karze drugie
Ta teoria sprowadza ludzi do świata zwierząt. Zamiast człowieka społecznego występuje biologiczny egzemplarz.
Istnienie społeczeństwa tłumaczy Homans zwiększeniem szans zwierząt na przetrwanie
Instytucje są funkcjonalne dla ludzi – nie są bytami autonomicznymi. Za ich pomocą społeczeństwo zapewnia swoim członkom dysponowanie karami i nagrodami.
Źródła koncepcji Homansa:
- behawioryzm,
- pragmatyzm
- ekonomia.
Teoria Homansa nie jest w stanie wytłumaczyć zachowań altruistycznych, polegających na poświęcaniu się. Jednakże:
- realizacja dobra nie swojego, lecz gatunku,
- rodzice np. ratują swoje dzieci, by w przyszłości im się odpłaciły,
- ból fizyczny jest niczym wobec bólu psychicznego.
Tym samym Homans nawiązuje do Freuda, który twierdził, że wszelkie zachowania altruistyczne da się sprowadzić do dbałości o własny interes. Altruizm tedy to wysublimowany egoizm.
Behawioryzm traktuje ludzi homogenicznie (różnice są pozorne) - natura ludzka jest uniwersalna. Homans zarzucał humanistom skupianie się na odrębności. Błędem jest relatywizm kulturowy. Światy są niekompatybilne.
Poszukiwał powszechnika kulturowego, uniwersalnej natury ludzkiej. Badał zjawiska elementarne, by wyprowadzić ogólne prawdy naturalne. Jako jednostki jesteśmy wrzuceni w różne rzeczywistości społeczne, ale u podstaw wszyscy jesteśmy tacy sami. Homans twierdził, że udało mu się wyjaśnić ahistoryczną i akulturową naturę człowieka.
Koncepcja Homansa jest typowo naturalistyczna.
Naturalizm – stanowisko metodologiczne (ontologiczne i epistemologiczne), które stwierdza, że w naukach humanistycznych należy stosować te same metody badawcze, co w wypadku nauk przyrodniczych (nawiązanie do tezy o fizykalizacji Neuratha)
Homans stawia znak równości między kulturą a naturą
Humanistyka ma dołączyć do sciences.
Fizykalizm – wszystkie dziedziny wiedzy należy sprowadzić do praw fizyki. Nauka ma znaleźć prawo naturalne, niezawodne tak wobec kuli spuszczonej z wysokości, jak i ludzkich zachowań.
Antynaturaliści – świat społeczny nie jest redukowalny do świata społecznego, dlatego, że posiada wartości
Wszelkie zachowania ludzi wobec innych ludzi są wymianą. Podstawową kategorią charakteryzującą stosunki międzyludzkie jest opłacalność, społeczeństwo zachowuje tendencje do utrzymania równowagi.
Homans założył (jak się okazało błędnie), że:
- jednostki, które wiele dają, chcą wiele otrzymywać (z tym większość z nas jest gotowa się zgodzić),
- jednostki, które wiele otrzymują, chcą wiele dawać (krytycy Homansa to twierdzenie uznają za najsłabszą stronę jego teorii).
Z perspektywy Homansa sprawiedliwość, moralność są wytwarzane kulturowo, wyrastają z natury człowieka, są wtórne. Warunkiem wszelkich zachowań wg Homansa jest ich opłacalność. Zarzuca mu się z tego właśnie powodu wulgarny utylitaryzm.
Błąd formalny: o wartości działania decyduje skutek. Tymczasem pragmatysta nigdy nie może przystąpić do działania – najpierw musi znać skutek, by działać.
GEORGE HERBERT MEAD (1863 – 1931)
Autor antynaturalistycznej koncepcji interakcyjnego symbolizmu. Odrzucał przekonanie, że społeczeństwo jest przedłużeniem sytuacji w przyrodzie.
Dokonał zwrotu przeciwko obiektyzmowi w naukach humanistycznych. Jego koncepcja jest na wskroś humanistyczna, interpretacyjna.
Symboliczny interakcjonizm – ani jednostka, ani społeczeństwo nie są czymś gotowym i pierwotnym; powstają w wyniku procesów interakcji
Głównym tematem rozważań Meada jest to, w jaki sposób w toku ewolucji powstał umysł.
Homans – człowiek to zwierzę
Mead – człowieka cechuje umysł
Koncepcja Meada jest humanistyczna (człowiek jest wolny, świadomy, żadna społeczność nie istnieje bez świadomości człowieka), interakcjonistyczna (umysł nie żyje w oderwaniu, nie może wytworzyć się w warunkach naturalnych i bez obecności innych ludzi – przykład „dzikich dzieci”), indeterministyczna (człowiek jest wolny, nieuwarunkowany).
Przykłady koncepcji niehumanistycznych – behawioryzm, marksizm, psychoanaliza, determinizm społeczny, determinizm biologiczny
Kultura ireligia świadczą zdaniem Meada o przekroczeniu przez człowieka sfery przyrodniczej
Społeczny behawioryzm – obrona pojęcia świadomości. Rozwinięcie tezy behawioryzmu o ewolucjonizmie przymujące darwinizm za punkt wyjścia. Uwarunkowania biologiczne rozszerza o nową jakość – umysł (zdaniem behawiorystów umysł to organ)
Gest wokalny, czyli mowa jest nie tylko stymulacją innych organizmów, ale też samego siebie
Umysł kształtuje się w kontaktach z innymi. Z perspektywy Meada jednostka sama z siebie nie charakteryzuje się psychiką.
Bez komunikacji nie ma umysłu.
Bez komunikacji nie ma człowieka.
Człowiek nie jest gotowym produktem. Mead odrzuca mechanistyczny model interakcji („wszelkie zachowanie jest reakcją na bodziec”). Człowiek jest nie tylko pasywnym odbiorcą bodźców, ale ich poszukuje. „Ludzie to nie kule bilardowe”. Ludzie mogą dokonywać wyboru między bodźcami.
Odrzucenie koncepcji substancjalnego umysłu (Kartezjusz). Umysł nie jest substancją, jest procesem, interakcją, stosunkiem, sposobem odnoszenia się do społeczeństwa.
Jednostki izolowane nie posiadają umysłu. Mead odrzuca traktowanie świadomości jako czegoś niezależnego od procesów fizjologicznych.
Świadomość objawia się poprzez social acty. Wszystkie działania jednostek są intencjonalne. O świadomości jednostek wnioskuje się na podstawie ich działań. Mead neguje psychologię indywidualistyczną i oświeceniowy indywidualizm jako taki.
Gest – najprostszy sposób oddziaływania jednego organizmu na drugi. Gest wywołuje reakcję przystosowawczą. Gesty zwierząt są instynktowne, przypisane do określonej sytuacji.
Język umożliwia wyjście poza teraźniejszość. Daje możliwość autorefleksji, pojawia się samoświadomość, wyjście poza tu i teraz. Może odnosić się do przeszłości i przyszłości.
Symbole znaczące – mowa, język
4 etapy przechodzenia ze świata zwierzęcego do ludzkiego:
1. Ukształtowanie się języka
2. Wykształcenie się myślenia abstrakcyjnego
3. Zdolność podmiotu do uczynienia siebie przedmiotem swych rozważań (autorefleksja)
4. Stosunki społeczne (symboliczne interakcje, mowa)
W przypadku społeczeństwa nie ma zakodowanych w genotypie właściwości do zdolności osiągania pozycji w społeczeństwie. Nie ma determinacji genetycznej co do pełnionej funkcji. Hierarchia nie jest zapisana w genach.
To na drodze interakcji ludzie dowiadują się o swoim miejscu w spoleczeństwie
Marks twierdził, że człowiek jest tworem społeczeństwa, Mead uważa, że nie jest on li tylko tworem społecznym, ale i twórcą.
Umysł jest produktem interakcji między ‘I’ (jak sam się postrzegam) i ‘me’ (jak mnie widzą inni).
Jaźń – świadomość samego siebie; zdolność do czynienia siebie przedmiotem refleksji.
Socjalizacja – proces kształtowania się jaźni i umysłu
Jaźń powstaje społecznie na drodze dialogu
Myślenie jest wewnętrznym dialogiem – od niego zaczyna się tworzenie jaźni
Solipsyzm – jedyną rzeczą jaka istnieje jest JA
Kartezjusz – doświadczamy siebie bezpośrednio
Mead – dostrzegamy siebie pośrednio, porównując się do innych
2 fazy tworzenia jaźni:
1. Faza zabawy (odgrywamy rolę pojedynczej jednostki, wyłania się świadomość)
2. Faza gry (odgrywamy całą rolę zespołu/społeczeństwa/narodu; podporządkowujemy się regułom/zasadom/normom, utożsamiamy się z nimi, tworzymy wspólne cele, identyfikujemy się z grupą)
Uogólniony Inny – uśredniony zbiór „jaźni lustrzanych” (to jak nas postrzegają inni; nasz wizerunek)
I i me
I – aspekt indywidualistyczny, subiektywny, reakcja organizmu na me. I jest samoekspresją jednostki. Jednostka przestrzega norm, ale nadaje im subiektywny kształt i własne znaczenie.
Me – aspekt obiektywny, kolektywistyczny, uniwersalny, powszechne normy, nawyki, konwencje, do których jednostka się przystosowuje (~kultura)
Mead niestety nie uwzględnił problemu władzy, czyli czynnika wokół którego integrują się jednostki.
Jürgen Habermas (up. 1929)
Teoria Habermasa nie jest tylko teorią działań – jest teorią społeczeństwa zachodniego.
Jej źródła:
- amerykański pragmatyzm
- teoria racjonalności Maxa Webera
- filozofia języka Austina
- fenomenologia Husserla („Lebenswelt”)
- marksizm
- oświecenie (Habermas nie potępia oświecenia jak Foucault czy Derrida)
Habermas zauważył pewien nierozwiązany problem. W jaki sposób podejmujemy decyzje? Charakterystyczne jest odejście od modeli autorytarnych i totalitarnych. Decyzje podejmowane na płaszczyźnie dyskursu publicznego – są efektem konsensusu.
Oświecenie podjęło zmasowany atak na autorytety. Człowiek został podporządkowany rozumowi. Efektem oświecenia jest (zdaniem postmodernistów) faszyzm i stalinizm.We współczesnym społeczeństwie nie ma miejsca na autorytety i przemoc. Decyzje należy przeforsowywać osiągając powszechną zgodę. Postuluje się utworzenie płaszczyzny wspólnego dyskursu.
Habermas podzielił rzeczywistość społeczną na Lebenswelt i System
Lebenswelt – zorganizowane wzory interpretacyjne przekazywane w danej kulturze poprzez język
Kolonizacja Lebensweltu przez System – koncentrowanie się ludzi nie wokół nadrzędnych wartości, ale wokół mediów władzy i pieniądza
Społeczeństwo należy integrować w oparciu o Lebenswelt, tymczasem sferą integracji staje się System. Habermas odwołuje się w tym miejscu do poczucia solidarności.
System – aparat administracyjno-państwowy i gospodarka.
Praca jako wartość należy do Lebensweltu. Umożliwia ona rozwój osobowości. Tymczasem we współczesnym społeczeństwie nie pracujemy dlatego, że chcemy tego, ale musimy to robić.
Racjonalność – nasza cywilizacja nie stoi w miejscu, istnieją takie rzeczy, jak podział pracy, rozwój struktur społecznych. Tego typu przekształcenia zawdzięczamy racjonalności.
Odczarowanie świata – sfera technologiczna została uwolniona od sfery aksjologicznej.
Szkoła frankfurcka – „Racjonalność nas zżera”
Wg Habermasa racjonalność daje możliwość porozumienia
Max Weber i rodzaje działań racjonalnych:
a) działania racjonalne zorientowane na cel,
b) działania racjonalne zorientowane na wartości,
c) działania racjonalne zorientowane na emocje (afekty),
d) działania racjonalne zorientowane na tradycję.
Habermas dzieli działania na dwie grupy:
- działania podejmowane ze względu na różne odniesienia do światów;
- działania podejmowane ze względu na różne ukierunkowania.
Rezultat – są określone przez relacje środek – cel:
a) instrumentalne (nastawione na dokonanie zmiany w świecie fizycznym);
b) strategiczne (odnoszą się do osób – osoba wykorzystuje osobę).
Porozumienie – komunikacja:
a) (i tylko a) porozumienie jest rezultatem nie egoistycznej kalkulacji, ale wspólnego porozumienia i skoordynowanych działań.
Habermas odrzuca klasyczną definicję prawdy – o prawdzie przesądza konsensus. Prawdziwe jest to, co osądza się, że jest prawdziwe, w oparciu o kompetencje.
Problem – kto jest kompetentny?
Ktoś manipuluje – autorytet (wewnętrzna sprzeczność!)
Język wynosi człowieka poza świat przyrodniczy (w tym miejscu koncepcje Meada i Habermasa pokrywają się). Język jest wedle habermasa narzędziem emancypacji (Marks chciał emancypacji przez rewolucję).
Modele działań komunikacyjnych:
a) normatywny (realizacja wartości);
b) dramaturgiczny (ukierunkowany na stworzenie wizerunku);
c) teleologiczny (ukierunkowany na cel).
Działania komunikacyjne zakładają istnienie powszechnego wzorca racjonalności. Racjonalność wypracowuje się w świecie dyskursu.
Austin – każdy akt mowy może być rozpatrywany trojako:
1) lokucja – sama treść wypowiedzi, opis rzeczywistości pozajęzykowej;
2) illokucja – co się czyni mówiąc, intencje nadawcy;
3) perlokucja – co się sprawia mówiąc, rzeczywisty skutek.
Austin pokazał, że nigdy nie możemy mówić o „czystej” lokucji, „treści samej w sobie”. Porządek deskryptywny i normatywny są ze sobą splecione.
Językoznawstwo wyróżnia trzy funkcje języka, odpowiadające rozróżnieniom dokonanym przez Austina:
1) semantyczna (znaki językowe odnoszą się do rzeczywistości pozajęzykowej);
2) ekspresywna (odnosi się do nadawcy);
3) impresywna (wpływ na odbiorcę).
Wypowiedzi języka naturalnego wyrwane z kontekstu zmieniają znaczenie. Języki naturalne zbudowane są ekstensjonalnie (można zmieniać wyrażenia w obrębie kategorii syntaktycznej).
Imperatywy:
1) technologiczna wydajność – perlokucje i imperatywy są racjonalne;
2) krytykowalność – wypowiedzi nie są racjonalne
Habermas jest antypozytywistą. Nauka nie jest nadrzędna wobec kultury, nie jest remedium na wszystkie bolączki społeczeństwa.
3 rodzaje wiedzy:
- analityczna (empiryczna; nauka) – celem jest podporządkowanie sobie środowiska, przekształcenie i kontrolowanie przyrody, jest to jedyny rodzaj wiedzy uznawany przez pozytywistów;
- hermeneutyczna – operuje interpretacją i rozumieniem;
- krytyczna – emancypuje od autorytetów.
Kryteria racjonalnego dyskursu u Habermasa:
- wyzwolenie się Lebensweltu od zależności systemowych;
- terapia przez rozmowę i etyczny dialog – zadaniem filozofii jest zmiana świata przez rozmowę.
Koncepcja 3 światów Karla Raimunda Poppera:
1. obiektywny
2. społeczny
3. subiektywny
3 funkcje Lebensweltu:
1. Zorientowane na systemy symboli – kultura (wspólna wiedza o zasobach komunikowania się);
2. Wzory odnoszące się do społeczeństwa (jak jednostki mogą wchodzić w interakcje i budować stosunki społeczne);
3. Wzorce interpretacji zorientowane na osobowość (mowią jednostkom co jest normalne, a co nie).
W jaki sposób reprodukuje się Lebenswelt?
Powyższe trzy rodzaje wzorców pokrywają trzy funkcjonalne sposoby służące reprodukcji świata życia
1. Osiąganie porozumienia w procesie działań komunikacyjnych (przekazywanie wiedzy kulturowej)
2. Integracja społeczna
3. Socjalizacja
Kultura, społeczeństwo, osobowość – wszystkie mogą szwankować; zakłócenie reprodukcji kulturowej powoduje irracjonalizację kultury
Alienacja (dezintegracja społeczna) – czynność pracy i produkt pracy są wyalienowane wobec robotnika. Człowiek pracuje, by kształtować podmiotowość, bez pracy jest nieszczęśliwy. W kapitalizmie praca jest źródłem utowarowienia człowieka (np. dzieci w kopalniach w Anglii w XIX wieku).
Robotnik – egzystencja bydlęco – fizjologiczna
Koncepcja Marksa:
a) nadbudowa (~ Lebenswelt Habermasa)
b) baza (~ System Habermasa)
JOHN LANGSHAW AUSTIN (1911 – 1960)
Amerykański filozof języka i językoznawca. Zajmował się językiem naturalnym.
Wszystkie wypowiedzi podzielił na:
a) performatywy (wypowiedzi spełniające);
b) konstatacje (wypowiedzi deklaratywne).
Odrzucił dwa dość powszechne założenia:
- każde sensowne zdanie jest prawdziwe bądź fałszywe,
- wszystkie zdania prawdziwe lub fałszywe są opisujące.
Performatywy to wyrażenia zorientowane na czynność – niczego nie stwierdzają, nie konstatują. Ma miejsce inna klasyfikacja – Happy (fortunny) i Unhappy (niefortunny)
Performatywy są niefortunne w następujących przypadkach:
1. Nieważność (podmiot i przedmiot nie spełniają pewnych kryteriow)
2. Nieszczerość
3. Złamanie zobowiązania
Niestety, ciężko rozróżnić performatywy od konstatacji.
Emotywizm – sądy nakazujące nie mogą być uważane za prawdziwe czy fałszywe, lecz za słuszne lub niesłuszne.
2 rodzaje performatyw:
- otwarte (jawne), np. Obiecuję;
- ukryte, np. Pasażerowie proszeni są o odsunięcie się od torów.
To kontekst decyduje czy mamy do czynienia z performatywem czy z konstatacją.
WIEM nie opisuyje faktycznego stanu umysłu.
Wszystkie zdania mają na celu wywrzeć skutek.
Konstatacje a performatywy:
1) jedne i drugie spełniają funkcję konstatacji,
2) performatywy spełniają inne czynności, np. WIEM,
3) jedne i drugie mogą być nieudane (nieszczęśliwe).
Wnioski. Jeżeli:
1. Nie można odróżnić performatywu od konstatacji i
2. Performatywy nie są ani prawdziwe, ani fałszywe, to konstatacje nie są ani prawdziwe, ani fałszywe.
Deflacyjna definicja prawdy:
Mówiąc, że p jest prawdziwe nie wzbogacamy zdania p.
Porządki deskryptywny i normatywny są splecione. Pozytywiści twierdzili np., że można je rozróżnić. Jednakże stwierdzenie faktu zawsze przesiąknięte jest emocjami.
Teoria lokucji, illokucji i perlokucji (od której Austin w późniejszym czasie odstąpił):
- lokucja (powiedzenie czegoś w zwykłym sensie – czysty tekst mówiony lub napisany, np. Posłowie SLD nie uchwalili budżetu.);
- illokucja (mówiąc coś czynimy zarazem coś innego, np. Posłowie SLD wciąż nie uchwalili budżetu);
- perlokucja (przez powiedzenie czegoś i dokonanie aktu illokucj, dokonujemy jeszcze innej rzeczy, chodzi mianowicie o wywarcie wpływu i nastawienie na skutek, tzn. argumentując - przekonujemy, radząc – nakłaniamy, rozkazując – zmuszamy).
Wnioski.
Wszystkie wypowiedzi odnosimy do kontekstu. Zdania oznajmujące to tylko jeden typ wypowiedzi. Nie są najważniejsze. „Akty twierdzenia nie mają żadnego przywileju w ukazywaniu stosunku do faktów”.
KARL – OTTO APEL (ur. 1922)
Historia filozofii – pierwsza filozofia – metafizyka. Dziś zanim pytamy o byt pytamy o to jak należy budować zadania o bycie czy umyśle, aby miały one sens.
Apel – „racjonalne ugruntowanie intersubiektywnie obowiązującej etyki”
Nowy paradygmat rozpoczyna się od tego, że struktura języka wykazuje się dwoistością propozycjonalno – parformatywną.
Aż do czasów Austina funkcję przedstawieniową (deskryptywną, referencyjną, semantyczną, propozycjonalną, konstatacyjną – jak widać kilka określeń obowiązuje Razz) uznawano powszechnie za dominującą.
Nowy paradygmat – funkcja propozycjonalna służy nie tylko konstatowaniu, ale również pełni funkcję sprawczą – sprzeczność performatywna.
W języku istnieją pewne transcendentalne ramy wiedzy – Wittgenstein „Nie istnieje język prywatny”. Język zakłada pewną intersubiektywność. Wszelkie porozumienie i myśllenie jest wyrażone w języku.
Język wyznacza wzorce racjonalności i wzorce etyki.
Koncepcja „idealnej wspólnoty komunikacyjnej”. Musimy odwoływać się do założeń języka. Wraz z językiem mamy dany określony obraz świata (nawiązanie do Sapira i Whorfa). Nawet neologizmy tworzymy w oparciu o określone zasady (w języku polskim jest to fleksja, w angielskim szyk). Racjonalne ugruntowanie intersubiektywnej etyki – Apel opowiada się za fundamentalizmem (poszukuje ostatecznego uzasadnienia , aksjomatów).
Reguły argumentacji obowiązują każdego, kto je neguje, nieświadomie je popiera – musi uzasadnić, dlaczego nie obowiązują go te reguły – wystąpienie sprzeczności performatywnej.
Sytuacja racjonalnej argumentacji jest nieprzekraczalna. Apel kontestuje pogląd, że komunikacja jest tylko środkiem – język i komunikacja są determinantami treści, forma wpływa na treść. Język nie jest dodatkiem do treści, tylko ją determinuje.
De Saussure (1857-1913) – przestał patrzeć na znak substancjalnie i podzielił znak:
a) znaczące (signifiant)
b) znaczone (signifié)
Znaczenie nie jest ugruntowane w rzeczy, ale jakie miejsce zawiera w obrębie języka.
Fonem – najmniejsza jednostka języka pozbawiona znaczenia
Znaczenie wynika z relacji jednego znaku do drugiego
De Saussure rozróżnił:
a) diachronię – dzieje języka;
b) synchronię – aktualny stan języka (tutaj położył mocny nacisk).
Porównał język do gry w szachy. Był zwolennikiem radykalnego konwencjonalizmu.
Wittgenstein – język przestaje być przedmiotem filozofii, ale staje się warunkiem uprawiania filozofii.
Różnice między językiem naturalnym a sztucznym:
a) sztuczne – ekstensjonalność,
b) naturalne – intensjonalność.
Ekstenjonalność – właściwość zdań zależy tylko od wartości zdań składowych.
Np. Poznań jest miastem i Warta jest rzeką. = Warta jest rzeką i Poznań jest miastem.
Intensjonalność – właściwość zdań nie zależy tylko od wartości zdań składowych, ale też ich kolejności.
Kontekstowość – w językach naturalnych zdania wyrwane z kontekstu nie są czymś naturalnym.
Peirce stworzył triadyczną koncepcję znaku (doskonale znacie ją z logiki J)
ZNAK – REALNY OBIEKT – INTERPTRETANT
Co łączy de Saussure’a i Peirce’a? Znak nie jest substancją ale relacją. Natura znaku i symbolu jest konwencjonalna.
3 paradygmaty w historii filozofii:
1) ontologiczny – zajmowano się przedmiotem poznania;
2) mentalistyczny – zajmowano się podmotem poznania (od Kartezjusza do Hegla);
3) lingwistyczny – zajmuje się relacją podmiot – język – przedmiot.

O ile nie zaznaczono inaczej, treść tej strony objęta jest licencją Creative Commons Attribution-Share Alike 2.5 License.